Las Murckowski Katowice

Las Murckowski to rezerwat przyrody w południowej części Katowic, w dzielnicy Murcki, który chroni fragment kwaśnej buczyny niżowej z drzewostanami liczącymi od 150 do ponad 220 lat. Rozciąga się na powierzchni ponad 141 hektarów i stanowi niewielką, ale niezwykle cenną część znacznie większego kompleksu Lasów Murckowskich. To miejsce, gdzie można zobaczyć, jak wyglądał las w tej części Śląska zanim przemysł zdominował region.

Warto wiedzieć, że w obiegu funkcjonują dwie nazwy i łatwo je pomylić. Lasy Murckowskie to ogromny kompleks leśny rozciągający się na około 90 kilometrów kwadratowych przez Katowice, Tychy i Mysłowice. Rezerwat Las Murckowski to natomiast konkretnie wydzielony i chroniony obszar – zaledwie niewielki fragment tego większego kompleksu.

Historia rezerwatu na tle przemysłowego Śląska

Rezerwat powstał w grudniu 1953 roku, ale wtedy objął zaledwie 7 hektarów – chodziło o ochronę najstarszych buków. Dopiero w 1989 roku obszar powiększono do ponad 100 hektarów, a najnowsza zmiana miała miejsce w grudniu 2022 roku, kiedy powierzchnia wzrosła do obecnych 141,56 hektara.

Dziś rezerwat składa się z trzech części rozdzielonych drogą krajową nr 86 – ulicą Bielską. Najstarsza, zachodnia enklawa to niewiele ponad 7 hektarów, część wschodnia zajmuje prawie 120 hektarów, a najnowszy fragment dolicza kolejne prawie 15 hektarów. Całość otacza otulina o powierzchni ponad 256 hektarów.

Lasy Murckowskie były historycznie częścią dóbr pszczyńskich i nazywano je Lasami Górnopszczyńskimi. To pozostałość dawnej Puszczy Śląskiej, która kiedyś pokrywała znaczną część regionu.

Co rośnie w Lesie Murckowskim

Dominuje tu kwaśna buczyna niżowa, która różnicuje się na cztery warianty w zależności od tego, co rośnie w runie. Drzewostan tworzą przede wszystkim okazałe buki, ale rosną tu też dęby bezszypułkowe i szypułkowe, brzozy oraz sosny. Wiele drzew ma ponad 150 lat – są tu okazy liczące nawet ponad 220 lat, co na terenie tak silnie zurbanizowanym i uprzemysłowionym jak aglomeracja katowicka jest wyjątkowe.

W miejscach, gdzie przez korony drzew przebija się światło, rosną krzewy: kruszyna, dziki bez czarny i bez koralowy. W runie najczęściej można zobaczyć śmiałek pogięty, narecznicę krótkoostną, borówkę czarną i konwalijkę dwulistną. Pojawia się też bluszcz pospolity, który oplata niektóre pnie.

W 2021 roku ponad 200 buków w Lesie Murckowskim zyskało dodatkową ochronę dzięki wspólnym działaniom miasta i Lasów Państwowych. Wcześniej, na przełomie lutego i marca tego roku, rozgorzała zresztą batalia o ratowanie starych buków – Nadleśnictwo Katowice planowało wycinkę, co wywołało interwencję prezydenta miasta.

Szlaki i możliwości zwiedzania

Przez Las Murckowski prowadzą wyznaczone szlaki – można poruszać się po nich pieszo i rowerem. To popularne miejsce wśród rowerzystów, choć większość tras to drogi leśne, a nie techniczne single tracki. Są tu regionalne szlaki rowerowe, które są dobrze oznakowane.

W rezerwacie obowiązuje ograniczenie – wolno poruszać się wyłącznie po wyznaczonych szlakach. To wymóg ochrony przyrody, więc warto go przestrzegać. Dla spacerowiczów i biegaczy to idealne miejsce na relaks – las jest spokojny, a ścieżki prowadzą przez najciekawsze fragmenty buczyny.

Wschodnia część rezerwatu rozciąga się na zboczach Wzgórza Wandy. To obszar Płaskowyżu Murckowskiego, zdominowany przez wzniesienia porozcinane dolinami potoków. Starsza część znajduje się między terenem dawnej kopalni Murcki a drogą szybkiego ruchu w kierunku Bielska-Białej.

Rezerwat leży w bezpośrednim sąsiedztwie aglomeracji przemysłowej, co czyni go wyjątkowym przykładem zachowania fragmentu lasu o cechach naturalnych w tak intensywnie zurbanizowanym obszarze.

Dolinka Murckowska i okolice

W pobliżu rezerwatu znajduje się Dolinka Murckowska – miejsce, gdzie spacerowicze, biegacze i rowerzyści mogą odpocząć i skorzystać z uroków szerszego kompleksu Lasów Murckowskich. To dobry punkt startowy dla tych, którzy chcą spędzić więcej czasu na świeżym powietrzu.

Niedaleko jest też ośrodek wypoczynkowy Wesoła Fala ze zbiornikiem wodnym, przez który przepływa rzeka Przyrwa. To dodatkowa opcja dla rodzin z dziećmi, które po spacerze po lesie chcą skorzystać z innych atrakcji.

Dla kogo jest Las Murckowski

To miejsce dla każdego, kto szuka oddechu od miejskiego zgiełku. Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojne ścieżki do spacerów, rowerzyści mają do dyspozycji kilometry dróg leśnych, a miłośnicy przyrody mogą podziwiać stare buczyny i obserwować, jak wygląda las o cechach naturalnych.

Nie jest to jednak miejsce na intensywne górskie kolarstwo czy ekstremalne aktywności – las ma charakter rekreacyjny i edukacyjny. Nadaje się idealnie na kilkugodzinny wypad z miasta, zwłaszcza że dojazd z centrum Katowic nie zajmuje wiele czasu.

Informacje praktyczne

Wstęp do rezerwatu jest bezpłatny. Las jest dostępny cały rok, choć każda pora roku pokazuje go z innej strony – wiosną i latem dominuje zieleń buków, jesienią las zmienia kolory, a zimą można zobaczyć ośnieżone korony starych drzew.

Dojazd: Rezerwat znajduje się w dzielnicy Murcki w południowej części Katowic. Najłatwiej dojechać samochodem – rezerwat leży przy drodze krajowej nr 86 (ul. Bielska). Można też skorzystać z komunikacji miejskiej – autobusy linii 15, 45, 145, 245 i 945 jeżdżą w kierunku Murck. Z centrum Katowic to około 20-30 minut jazdy.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojny spacer warto zarezerwować 2-3 godziny. Rowerzyści, którzy chcą objechać szerszy obszar Lasów Murckowskich, mogą spędzić tu pół dnia.

Co zabrać: Wygodne obuwie – ścieżki są w większości utwardzone lub leśne, ale po deszczu może być błotno. Warto mieć przy sobie wodę, zwłaszcza latem. Rowerzyści powinni pamiętać o tym, że część lasu to rezerwat przyrody, więc obowiązuje poruszanie się tylko po wyznaczonych trasach.

Las Murckowski zarządza Nadleśnictwo Katowice (ul. Kijowska 37b, tel. 32 25 25 141). W razie pytań można skontaktować się z nadleśnictwem lub sprawdzić aktualne informacje na stronie Lasów Państwowych.