Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu

Na ponad sześciu hektarach w samym sercu Zabrza rośnie najstarszy ogród botaniczny Górnego Śląska. To miejsce, które powstało jeszcze przed wojną jako wzorcowy obiekt naukowy dla całego regionu, a dziś łączy funkcję edukacyjną z możliwością zwykłego odpoczynku wśród zieleni. Nie trzeba być pasjonatem botaniki, żeby docenić spacer między kwaterami pełnymi egzotycznych roślin czy nad malowniczym stawem otoczonym wierzbami.

Historia ogrodu – od niemieckich planów do śląskiej rzeczywistości

Całość zaprojektował w 1936 roku Fritz Berckling, absolwent cenionej Szkoły Ogrodniczej w Berlinie-Dahlem. Miał powstać Botaniczny Centralny Ogród Szkolny – zaplecze dydaktyczne i badawcze dla wyższych uczelni. W założeniu obiekt miał prezentować kompletny zestaw roślin dziko rosnących na terenie ówczesnych Niemiec.

Dla zwiedzających ogród otwarto w czerwcu 1938 roku. Wpisywało się to w szerszy plan przekształcenia Zabrza – wówczas najbardziej zaludnionego miasta Górnego Śląska – w nowoczesną metropolię „fabryk w zieleni”. Powstały liczne parki miejskie, zielone place i aleje drzew wzdłuż nowych szerokich ulic.

Po 1945 roku część drzewostanu była zdewastowana. W latach 1947-1953 ogród powiększono o teren dawnej cegielni, rozbudowano palmiarnię. W 1957 sporządzono nowy wykaz roślin i oznakowano je tabliczkami z nazwami polskimi i łacińskimi. Kolejne rozszerzenie nastąpiło w 1960 roku – dodano tereny z wyrobiskiem, które przekształcono w staw.

Od 2006 roku Miejski Ogród Botaniczny w Zabrzu posiada statut prawny placówki naukowo-badawczej nadany przez Ministerstwo Środowiska.

Dwa oblicza ogrodu – francuski porządek i angielski krajobraz

Ogród wyraźnie dzieli się na dwie części o zupełnie odmiennym charakterze. Część botaniczna zachowana jest w geometrycznym stylu charakterystycznym dla ogrodów francuskich – dominują tu regularne kształty, kwatery przedzielone żywopłotami i uporządkowany układ. To tutaj znajdziemy większość z około 4500 sztuk drzew i krzewów oraz bogatą kolekcję roślin ze wszystkich stref klimatycznych.

Część parkowa to zupełnie inna estetyka. Nawiązuje do krajobrazowych ogrodów angielskich, gdzie zamiast geometrii liczy się swoboda i naturalność. Centralnym punktem jest staw otoczony wierzbami – miejsce chętnie odwiedzane przez tych, którzy szukają ciszy i spokoju. Można tu zwolnić tempo i po prostu posiedzieć.

Co konkretnie zobaczysz

Ogród to dom dla około 3000 okazów drzew i krzewów reprezentujących ponad 400 taksonów. Do tego dochodzą wieloletnie rośliny zielne – ponad 500 taksonów. Wszystkie rośliny mają tabliczki informacyjne z nazwami polskimi i łacińskimi oraz przynależnością systematyczną.

Szczególną dumą ogrodu jest rosarium z 2500 sztuk róż reprezentujących 64 odmiany. W 2019 roku ogród otrzymał Narodową Kolekcję Żurawek – prawie 400 odmian roślin zajmujących około 400 metrów kwadratowych. Te byliny można podziwiać przez cały rok dzięki ozdobnym liściom i kwiatostnom.

Dla zwiedzających udostępnione są dwie szklarnie: Kaktusiarnia i Palmiarnia. Warto wiedzieć, że obecnie trwają prace nad nowym kompleksem szklarniowo-edukacyjnym, więc dostępność szklarni może być ograniczona. W szklarniach oprócz egzotycznych roślin znajdziemy oczko wodne i akwarium z rybkami.

Ogród jest ostoją dla wielu gatunków zwierząt. Największą grupę stanowią owady – obecność licznych roślin kwitnących sprawia, że „owadzia stołówka” jest stale dostępna. W stawach żyją płazy: traszki i ropuchy, a z gadów można spotkać jaszczurki i zaskrońca.

Edukacja wśród zieleni

Przez ogród przebiega ścieżka dydaktyczna z ponad 60 tablicami informacyjno-edukacyjnymi. Część z nich to interaktywne tablice obrotowe i gry – szczególnie atrakcyjne dla młodszych zwiedzających. Rozmieszczono też ponad 3000 tabliczek znamionowych z nazwami roślin.

Aktywnie działa tu Centrum Edukacji Ekologicznej, które prowadzi zajęcia terenowe o tematyce przyrodniczo-ekologicznej. Warsztaty, spacery z edukatorem, gry terenowe – oferta skierowana jest do dzieci (również przedszkolnych), młodzieży i dorosłych. To dobra opcja dla grup szkolnych czy rodzin, które chcą nie tylko spacerować, ale i faktycznie czegoś się dowiedzieć.

Dla kogo to miejsce

Ogród sprawdzi się w różnych sytuacjach. Rodziny z dziećmi znajdą tu naturalny plac zabaw położony w środkowej części ogrodu – z licznymi urządzeniami zabawowymi i piaskownicą. Dla dorosłych przygotowano elementy siłowni.

Miłośnicy botaniki docenią bogactwo kolekcji i możliwość spokojnego obejrzenia rzadkich gatunków. Osoby szukające po prostu chwili wytchnienia w zieleni znajdą zaciszne zakątki, szczególnie w części parkowej przy stawie. Studenci i nauczyciele mogą skorzystać z funkcji naukowo-badawczej ogrodu.

Nie każdy wie, że w sezonie można tu kupić rośliny tropikalne produkowane w ogrodowych szklarniach. Sprzedaż prowadzona jest w sklepiku przykasowym oraz podczas wydarzeń zewnętrznych.

Informacje praktyczne – godziny, dojazd, ile czasu przeznaczyć

Ogród znajduje się przy ulicy Piłsudskiego 60 w Zabrzu, w pobliżu obiektów sportowych KS Górnik. To ułatwia orientację – wystarczy kierować się w stronę stadionu.

Godziny otwarcia: Ogród jest czynny sezonowo, od maja do października. W maju, czerwcu, wrześniu i październiku otwiera się o 10:00 i zamyka o 18:00. W lipcu i sierpniu – od 9:00 do 18:00. Warto pamiętać, że opuścić ogród należy do godziny 17:40 od strony wejścia kasowego.

Ceny: Istnieje możliwość płacenia kartą. Przy grupach powyżej 20 osób opiekun grupy ma wstęp wolny (na każde 21 osób jedna osoba wchodzi bezpłatnie).

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojny spacer i obejrzenie głównych atrakcji warto zarezerwować około 1,5-2 godzin. Jeśli planuje się dłuższy odpoczynek przy stawie czy zabawę z dziećmi na placu zabaw, lepiej liczyć na 3 godziny.

Ważne zasady: Ze względu na troskę o rośliny obowiązuje zakaz wprowadzania psów (niezależnie od ich wielkości). Z powodów bezpieczeństwa nie można jeździć rowerami i hulajnogami.

Kontakt: Telefon (32) 271-30-33. Aktualne informacje o wydarzeniach i ewentualnych zmianach w dostępności poszczególnych części ogrodu najlepiej sprawdzić przed wizytą.

Dojazd komunikacją miejską nie stanowi problemu – Zabrze ma dobrze rozwiniętą sieć autobusową i tramwajową. Dla zmotoryzowanych w okolicy dostępne są miejsca parkingowe.