W południowej części Katowic, w dzielnicy Piotrowice-Ochojec, rozciąga się niemal 26-hektarowy rezerwat przyrody chroniący coś naprawdę niezwykłego – najliczniejsze w Europie stanowisko liczydła górskiego poza terenami górskimi. To kawałek leśnej głuszy, gdzie rośliny typowe dla Karpat i Sudetów rosną sobie spokojnie w samym środku aglomeracji śląskiej. Brzmi jak paradoks, ale właśnie to sprawia, że miejsce jest warte odwiedzenia.
Rezerwat powstał w 1982 roku jako drugi w historii Katowic i pierwszy florystyczny w ówczesnym województwie katowickim. Stanowi część rozległego kompleksu Lasów Murckowskich, których fragmenty zachowały się w stanie bliskim naturalnemu.
- największe w Europie stanowisko liczydła górskiego
- ponad 200 gatunków roślin naczyniowych
- idealne warunki dla obserwacji dzikiej fauny
- malownicze leśne ścieżki do spacerów
- bliskość natury w miejskim otoczeniu
Liczydło górskie – główna gwiazda rezerwatu
Liczydło górskie to wieloletnia roślina z rodziny liliowatych, która normalnie rośnie w górach – w Karpatach, Sudetach czy Górach Świętokrzyskich. W Ochojcu znalazło sobie nisze ekologiczną na nizinach i czuje się świetnie. W 2003 roku naliczono tu ponad 500 egzemplarzy, co czyni to miejsce europejskim rekordzistą wśród stanowisk nizinnych.
Rozpoznać ją można po charakterystycznej zygzakowatej łodydze, która dorasta nawet do metra wysokości. Liście ma jajowate, ułożone skrętolegle. Kwitnie na przełomie maja i czerwca – wtedy pojawiają się białe, dzwonkowate kwiaty wyrastające z nasady spodniej strony liści. Ale prawdziwy spektakl zaczyna się pod koniec lata, gdy dojrzewają intensywnie czerwone, kuliste jagody.
Najliczniej liczydło górskie rośnie w stuletnim drzewostanie olchowym, który tworzy idealne warunki dla tej górskiej przybyszy – odpowiednią wilgotność i zacienienie.
Co jeszcze rośnie w rezerwacie Ochojec
Liczydło to nie jedyny skarb tego miejsca. Na terenie rezerwatu zidentyfikowano ponad 200 gatunków roślin naczyniowych, w tym sporo objętych ochroną częściową. Warto zwrócić uwagę na ciemiężycę zieloną – okazałą roślinę z dużymi jajowatymi liśćmi i wiechowatymi kwiatostanami. To gatunek z właściwościami leczniczymi, choć trzeba pamiętać, że jest trujący.
Spacerowicze z dobrym okiem mogą wypatrzeć także kokoryczką okółkową o wąskolancetowatych liściach zebranych w okółki, kalinę koralową czy konwalię majową. W bardziej podmokłych fragmentach rosną typowe rośliny torfowisk: siedmiopalecznik błotny, bobrek trójlistkowy i tojeść bukietowa.
Rezerwat to mozaika różnych zbiorowisk leśnych. Dominują kontynentalny bór mieszany z dębem szypułkowym i sosną, łęg olchowo-jesionowy z olchą czarną oraz bagienny bór trzcinnikowy z sosną i świerkiem. Taka różnorodność siedlisk przekłada się na bogactwo gatunkowe całego obszaru.
Fauna Lasów Murckowskich
Las żyje nie tylko roślinami. W Ochojcu i całym kompleksie Lasów Murckowskich można spotkać sarny, dziki i daniele – spore osiągnięcie jak na okolice wielkiego miasta. Ptaki reprezentują między innymi jastrzębie, kruki i bażanty. To dobry punkt dla miłośników obserwacji przyrody, którzy nie muszą wyjeżdżać daleko poza Katowice.
W 2009 roku na terenie rezerwatu po raz pierwszy w Polsce opisano pewien gatunek grzyba – dowód na to, że nawet w dobrze zbadanych miejscach natura potrafi jeszcze zaskoczyć.
Szlaki i dostępność dla turystów
Rezerwat jest otwarty dla zwiedzających przez cały rok i co ważne – wstęp jest całkowicie bezpłatny. Można tu przyjść zarówno pieszo, jak i na rowerze. W pobliżu południowej granicy rezerwatu biegnie czarno znakowany Szlak Ochojski, który prowadzi w większości przez tereny leśne.
Szlak zaczyna się przy dawnej stacji PKP Katowice Ochojec (obecnie nieczynny przystanek), a kończy w Lędzinach. To dobra opcja na kilkugodzinną wycieczkę z Katowic, szczególnie dla tych, którzy chcą uciec od miejskiego zgiełku, ale nie mają czasu na dalekie wyprawy.
Dla kogo jest rezerwat Ochojec
To miejsce dla każdego, kto lubi las i spacery z dala od samochodów. Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojne ścieżki i możliwość obserwacji zwierząt. Miłośnicy botaniki będą zachwyceni różnorodnością gatunkową, zwłaszcza jeśli przyjadą pod koniec maja lub w czerwcu, gdy kwitnie liczydło.
Fotografowie przyrody też znajdą tu swoje – szczególnie latem, gdy dojrzewają czerwone jagody liczydła, i jesienią, gdy las przybiera ciepłe barwy. Rowerzyści docenią możliwość przejazdu szlakami bez konieczności walki z ruchem ulicznym.
Nie jest to jednak miejsce na wielkie atrakcje czy infrastrukturę turystyczną. Kto szuka placów zabaw, punktów gastronomicznych czy przygotowanych tras edukacyjnych, może być zawiedziony. Ochojec to po prostu las – piękny, cenny przyrodniczo, ale bez udogodnień.
Praktyczne informacje
Ceny: wstęp wolny, rezerwat jest dostępny bezpłatnie przez cały rok.
Godziny otwarcia: rezerwat jest dostępny całodobowo jako teren otwarty, choć oczywiście spacery warto planować w godzinach dziennych ze względów bezpieczeństwa i możliwości obserwacji przyrody.
Jak dojechać: rezerwat położony jest w dzielnicy Piotrowice-Ochojec w Katowicach, na południu miasta. Najbliższy punkt orientacyjny to dawna stacja PKP Katowice Ochojec, przy której rozpoczyna się Szlak Ochojski. Dojazd samochodem możliwy jest do okolic rezerwatu, choć warto pamiętać, że to teren leśny bez dużych parkingów. Komunikacją miejską można dojechać autobusami w kierunku dzielnicy Ochojec, a stamtąd przejść pieszo do lasu.
Ile czasu zarezerwować: na spokojny spacer wzdłuż głównych ścieżek wystarczy godzina-półtorej. Jeśli ktoś planuje przejść fragment Szlaku Ochojskiego lub chce dokładniej poznać teren, warto zarezerwować 2-3 godziny. Miłośnicy botaniki, którzy przyjadą w okresie kwitnienia liczydła, mogą spędzić tu i pół dnia, szukając i fotografując poszczególne okazy.
Nadzór: rezerwat znajduje się pod opieką Regionalnego Konserwatora Przyrody w Katowicach oraz jest zarządzany przez Nadleśnictwo Katowice, Leśnictwo Ochojec.