Park Kościuszki to 72-hektarowa zielona przestrzeń rozciągająca się na skraju centrum Katowic. Największy park w mieście łączy w sobie funkcję miejskiego płuca z ciekawą historią sięgającą końca XIX wieku. To miejsce, gdzie można spędzić kilka godzin na spacerze, rodzinnym pikniku czy aktywnym wypoczynku, nie wyjeżdżając poza granice śródmieścia.
Warto tu zajrzeć nie tylko dla samej zieleni – w parku ukryte są obiekty, które pamiętają czasy przedwojennych Katowic, a niektóre sięgają nawet XVI wieku.
- zabytkowy drewniany kościół z 1510 roku
- replika wieży spadochronowej
- piękne alejki inspirowane angielskim stylem
- staw na miejscu dawnego zbiornika kopalnianego
- idealne miejsce na piknik i aktywny wypoczynek
Z podmiejskiego lasu do miejskiego parku
Historia tego miejsca zaczyna się dość nietypowo – od przemysłu. Teren dzisiejszego parku to dawny obszar kopalni węgla kamiennego „Beate”, założonej w 1801 roku. Kiedy w 1888 roku wydzielono tu park z podmiejskiego Lasu Katowickiego, trzeba było przeprowadzić rekultywację poprzemysłowych terenów. Staw przy ulicy Kościuszki, widoczny już od wejścia do parku, powstał właśnie w miejscu dawnego zbiornika kopalnianego.
W latach 1894-1895 obszar przekształcono w park Południowy (Südpark). Niemieccy władcy miasta dzierżawili teren od przemysłowca Thiele-Wincklera na 100 lat, a za zagospodarowanie odpowiadał doświadczony ogrodnik Paweł Sallmann, który od 1913 roku kierował Ogrodami Miejskimi w Katowicach.
W 1903 roku stanęła tu 20-metrowa Wieża Bismarcka – jedna z trzech na Górnym Śląsku. Rozebrano ją w 1934 roku, kiedy park nosił już polską nazwę. Przemianowanie nastąpiło w 1925 roku, gdy nadano mu imię Tadeusza Kościuszki. Zachowała się pamiątkowa płyta poświęcona Naczelnikowi.
Park połączono z centrum Katowic linią tramwajową już w 1912 roku. Zajezdnia tramwajowa znajdowała się w rejonie obecnej Alei Górnośląskiej.
Drewniany kościół starszy niż miasto
Najstarszym obiektem sakralnym w Katowicach nie jest żadna kamienna świątynia, lecz drewniany kościół św. Michała Archanioła stojący na najwyższym wzniesieniu parku. Zbudowano go w 1510 roku w Syryni, a do Katowic trafił dopiero w 1938 roku. Miał dać początek katowickiemu skansenowi – obok niego stanął jeszcze spichlerz z Gołkowic, który jednak spłonął w latach 70. XX wieku.
Kościół zachował swój historyczny charakter. Tuż obok znajduje się górka saneczkowa, więc zimą można połączyć zwiedzanie zabytku z zimową rozrywką.
Wieża spadochronowa i jej wojenna historia
35-metrowa stalowa konstrukcja wieży spadochronowej to replika przedwojennego obiektu. Oryginalna wieża zapisała się w historii obrony Katowic we wrześniu 1939 roku – 4 września grupa harcerzy podjęła desperacką próbę obrony centrum miasta przed nacierającą 239 Dywizją Piechoty Wehrmachtu. Kazimierz Gołba opisał te wydarzenia w powieści „Wieża Spadochronowa”.
Po zniszczeniu oryginalnej budowli podczas II wojny światowej, postawiono w parku jej replikę. To jedyna tego typu konstrukcja w Polsce.
Co można tu robić – atrakcje dla wszystkich
Park poprzecinany jest wieloma alejami, przy których ustawiono liczne ławki. Układ nawiązuje do angielskich parków krajobrazowych, co podkreśla dawna aleja róż, dziś już nieco zdziczała. Na rabatach pojawiają się sezonowe kompozycje kwiatowe, a ozdobą alejek są różaneczniki i drzewa egzotyczne.
Rośnie tu około 100 gatunków drzew i krzewów. Dominują liściaste – brzozy, buki, graby, klony, jawory i lipy, ale nie brakuje również sosen.
Dla rodzin z dziećmi przygotowano dwa duże place zabaw z różnorodnymi atrakcjami: zjeżdżalniami, instalacjami do wspinaczki, huśtawkami, bujanymi konikami i piaskownicami. Zarówno młodsze, jak i starsze dzieci znajdą tu coś dla siebie. Wokół placów zabaw ustawiono ławki, z których można obserwować bawiące się pociechy.
Osoby dbające o kondycję mogą skorzystać z bezpłatnej siłowni pod gołym niebem, składającej się z ośmiu przyrządów do ćwiczeń.
Park jest miejscem organizacji cyklu koncertów promenadowych „Od Bacha do Beatlesów”. Zimą przyciąga miłośników nart i sanek.
Galeria rzeźby i miejsca pamięci
Na terenie parku znajduje się galeria rzeźby plenerowej oraz cmentarz żołnierzy radzieckich. Zachowała się też muszla koncertowa, w której odbywają się letnie wydarzenia kulturalne.
Park to również schronienie dla wielu gatunków zwierząt, przede wszystkim ptaków leśnych, które znalazły tu spokojne miejsce mimo bliskości centrum miasta.
Dla kogo jest ten park
Park Kościuszki to miejsce uniwersalne. Rodziny z dziećmi znajdą tu place zabaw i przestrzeń do biegania, osoby starsze – spokojne alejki do spacerów i liczne ławki. Miłośnicy historii docenią drewniany kościół i wojenną przeszłość wieży spadochronowej.
To też dobry punkt dla biegaczy i rowerzystów – trasy są płaskie, a park można przejechać wózkiem dziecięcym. Latem warto przyjść na piknik, zimą – z sankami.
Praktyczne informacje – jak dotrzeć i ile czasu poświęcić
Park rozciąga się między trzema ulicami: Tadeusza Kościuszki (od wschodu), Mikołowską (od zachodu) i Aleją Górnośląską (od północy). Wejść jest kilka, więc łatwo dostosować trasę do miejsca, z którego się przyjeżdża.
Dojazd: Tramwajem do przystanków przy ulicy Kościuszki lub Alei Górnośląskiej. Park znajduje się blisko centrum, więc można tu dojść pieszo z większości dzielnic śródmiejskich.
Wstęp: Bezpłatny, park otwarty cały rok, całą dobę.
Czas zwiedzania: Spokojny spacer główną aleją zajmie około 30-40 minut. Jeśli chce się zajrzeć do drewnianego kościoła, obejrzeć wieżę spadochronową i odpocząć na ławce przy stawie, warto zarezerwować 1,5-2 godziny. Rodziny z dziećmi korzystające z placów zabaw mogą spędzić tu pół dnia.
Parking: Miejsca parkingowe wzdłuż ulic otaczających park, choć w weekendy bywa ciasno.
Infrastruktura: W parku znajdują się toalety publiczne, ławki rozmieszczone wzdłuż alejek, kosze na śmieci. Latem działa kilka punktów gastronomicznych.