Park w Świerklańcu to 164-hektarowy zespół parkowy w stylu angielskim, położony w gminie Świerklaniec niedaleko Tarnowskich Gór. Powstał w drugiej połowie XIX wieku jako magnacka rezydencja rodziny Henckel von Donnersmarck i do dziś zachował swój arystokratyczny charakter – z aleją wiekowych dębów, neogotycką bramą z lwami i pozostałościami po pałacu zwanym niegdyś „Małym Wersal”. To miejsce większe od warszawskich Łazienek, a jednocześnie zdecydowanie spokojniejsze niż popularne parki miejskie.
- neogotycka Brama Lwów
- wiekowe dęby i ich historia
- malownicze jezioro z wodospadami
- rzeźby Fremieta przy fontannach
- spokojna atmosfera w porównaniu do miejskich parków
Historia parku – od magnackiej rezydencji do publicznego ogrodu
Pierwsze założenie parkowe powstało tutaj już w latach 1670-1680, kiedy miejscowa linia rodu Hencklów von Donnersmarck założyła renesansowy ogród przy zamku. Prawdziwy rozkwit przyszedł jednak w latach 70. XIX wieku, gdy hrabia Guido von Donnersmarck wybudował dla swojej żony okazałą rezydencję.
Pod okiem berlińskiego architekta Gustava Mayera stworzono wówczas park wzorowany na londyńskim Hyde Parku. Kompozycja zakładała swobodnie rozlokowane grupy drzew, polany i malownicze ciągi wodne. Pałac zwany „Małym Wersal” był centrum tego układu – okazała budowla otoczona fontannami, rzeźbami i geometrycznie wyznaczonymi alejami.
Po II wojnie światowej pałac został zniszczony, a park przez dekady popadał w zapomnienie. Dopiero po 1991 roku gmina Świerklaniec rozpoczęła systematyczną renowację. W 2010 odbudowano Bramę Lwów, w 2018 odnowiono Mauzoleum Donnersmarcków. Od 1972 roku park jest wpisany do rejestru zabytków.
Rzeźby przy fontannach wykonał Emmanuel Frémiet – francuski rzeźbiarz znany m.in. z paryskiego pomnika Joanny d’Arc. Przedstawiają one walczące ze sobą zwierzęta: jelenia i niedźwiedzia, pelikana i rybę, konia i lwicę, strusia i węża.
Co zobaczyć w Parku Świerklaniec – główne atrakcje
Wejście do parku wiedzie przez odbudowaną Bramę Lwów – neogotycką konstrukcję z 1849 roku, ozdobioną dwoma kamiennymi lwami. To wizytówka całego założenia i dobry punkt startowy do zwiedzania.
Za bramą rozciąga się 200-metrowa aleja wiekowych dębów, które mają po 150-170 lat. Główna oś prowadzi do centralnego punktu parku – miejsca gdzie niegdyś stał pałac. Dziś pozostała po nim kamienna platforma o wymiarach 60 na 40 metrów z tablicami informacyjnymi pokazującymi, jak wyglądała dawna rezydencja.
W centrum układu znajduje się deptak z licznymi ławkami, kwietnikami i zespołem fontann. Główna fontanna przedstawia trzy gracje trzymające kulę ziemską, a przy dwóch bocznych basenach stoją wspomniane rzeźby Fremieta. Nieopodal mieści się Pałac Kawalera – jeden z nielicznych zachowanych budynków z dawnego zespołu.
Główna aleja prowadzi dalej do jeziora parkowego, które można obejść dookoła. Po drodze napotkasz strumyki, małe wodospady i urokliwe zakątki z bogatym starodrzewem. Warto wejść także na groblę jeziora Kozłowa Góra, skąd roztacza się dobra panorama na okolicę.
Kościół i Mauzoleum Donnersmarcków
W północnej części parku stoi neogotycki kościół – początkowo ewangelicki, dziś rzymskokatolicki pod wezwaniem Dobrego Pasterza. Budowlę wzniesiono staraniem Guida von Donnersmarck. W jego czasach od mszy rozpoczynano polowania w okolicznych lasach.
Wewnątrz można zobaczyć witraże autorstwa Wernera Lubosa. Nieopodal znajduje się rodowy grobowiec książęcego rodu Henckel von Donnersmarck – Mauzoleum odrestaurowane w 2018 roku. To jedno z ciekawszych miejsc dla miłośników historii i architektury sepulkralnej.
Park wzorowany był na londyńskim Hyde Parku, a całe założenie nazywano „Małym Wersal” – taka skala przedsięwzięcia pokazuje, jak zamożny był ród Donnersmarcków w XIX wieku.
Dla kogo jest Park Świerklaniec
To miejsce sprawdzi się praktycznie dla każdego. Rodziny z dziećmi znajdą tu dwa place zabaw z zjeżdżalniami, huśtawkami i piaskownicami. Dla starszych dzieci i dorosłych przygotowano ścieżkę zdrowia.
Miłośnicy historii docenią zachowane elementy magnackiej rezydencji i tablice informacyjne opowiadające dzieje miejsca. Rowerzyści chętnie wybierają park jako cel wycieczek – większość ścieżek jest utwardzona, co ułatwia jazdę. Równie dobrze czują się tu biegacze i rolkarze.
Park to także świetne miejsce na spokojny spacer wśród starodrzewia. Układ alejek pozwala na krótszy 30-minutowy przechadzki wokół fontann, jak i dłuższe wędrówki z obejściem jeziora, co zajmie około 2-3 godzin.
Praktyczne informacje – dojazd, parking, ceny
Park znajduje się we wschodniej części Świerklańca, około 15 km na północ od Katowic i 30 km od centrum województwa. Z Tarnowskich Gór dojazd zajmuje około 15 minut samochodem przez drogę krajową DK11.
Komunikacja miejska jest dobrze rozwinięta – autobusy linii 5 i 192 kursują z dworca PKM w Tarnowskich Górach (obok PKP) i zatrzymują się na przystanku Świerklaniec Park. Połączenia są również z Piekar Śląskich i Bytomia.
Parking: Dostępny przy przystanku autobusowym przed wejściem do parku oraz za bramą wejściową na terenie parku. Wjazd na teren parku jest płatny, liczba miejsc ograniczona. Parking zewnętrzny to wygodniejsza opcja w weekendy.
Godziny otwarcia: Park jest otwarty codziennie i dostępny bezpłatnie. Wjazd samochodem na teren parku wymaga uiszczenia opłaty parkingowej.
Ile czasu poświęcić: Na spokojny spacer główną trasą wystarczy godzina. Jeśli chcesz obejść jezioro, zobaczyć kościół, mauzoleum i odpocząć przy fontannach – zaplanuj 2-3 godziny. Z dziećmi i piknikiem można spędzić tu pół dnia.
Najlepsza pora na wizytę
Park wygląda atrakcyjnie przez cały rok. Wiosną rozkwitają kwietniki wokół fontann, latem można korzystać z cienia starodrzewia, a jesień maluje aleje dębowe w żółcienie i brązy. Zimą park jest spokojniejszy, ale równie fotogeniczny.
Weekendy przyciągają więcej odwiedzających, szczególnie w ciepłe dni. Jeśli szukasz spokoju, wybierz dzień powszedni przed południem. Park ma powierzchnię 154 hektarów, więc nawet w weekendy łatwo znaleźć ciche zakątki z dala od głównych alejek.
Nazwa Świerklaniec pochodzi od słowa „świerk” i nawiązuje do lasów świerkowych, w których okoliczni mieszkańcy chronili się przed niebezpieczeństwami.
Świerklaniec leży w północno-wschodniej części Wyżyny Śląskiej na obszarze Garbu Tarnogórskiego w dolinie rzeki Brynicy, około 30 km od Katowic i w pobliżu lotniska Katowice-Pyrzowice. To dobry punkt na mapie, jeśli planujesz zwiedzanie regionu – można połączyć wizytę z wypadem do Tarnowskich Gór czy Zabytkowej Kopalni Srebra.