Pogoria to nie jedno jezioro, tylko cały system czterech zbiorników wodnych rozciągających się między Dąbrową Górniczą a Sosnowcem. Powstały w miejscu, gdzie przez dziesięciolecia kopalnie wydobywały piasek do zabezpieczania chodników górniczych. Gdy eksploatacja się skończyła, wyrobiska wypełniła czysta woda i tak w samym środku uprzemysłowionego Zagłębia pojawiło się coś w rodzaju małych Mazur. Dziś to jeden z popularniejszych punktów na weekendowej mapie Górnego Śląska.
Największy z akwenów to Pogoria IV, zwana też Kuźnicą Warężyńską. Zajmuje ponad 560 hektarów, a jej obwód ma około 13 kilometrów. Dla porównania – to więcej niż niektóre jeziora na Mazurach. Pogoria III jest mniejsza, ale bardziej zagospodarowana turystycznie – to tam koncentruje się większość plaż i przystani. Pogoria I to najstarszy zbiornik (powstał już w 1943 roku) z dobrze rozwiniętą bazą noclegową i gastronomiczną.
- cztery jeziora w jednym miejscu
- czysta woda i plaże
- doskonałe warunki do żeglowania
- trasy rowerowe wokół zbiorników
- możliwość wędkowania bez specjalnych pozwoleń
Gdzie kopalnie, tam woda – historia Pogorii
Cała historia tych zbiorników związana jest z przemysłem wydobywczym. Kopalnie węgla potrzebowały piasku do podsadzki – materiału, którym wypełniano wyeksploatowane przestrzenie pod ziemią. Piasek wydobywano na powierzchni, tworząc coraz głębsze wyrobiska. Po latach, gdy zaprzestano eksploatacji, pozostały ogromne dziury sięgające nawet kilkunastu metrów głębokości.
Nikt specjalnie nie planował tworzenia jezior. Wyrobiska po prostu zaczęły się same napełniać wodą – z opadów, z wód gruntowych, z niewielkiej rzeczki Pogorii. Od jej nazwy wzięły się określenia wszystkich czterech zbiorników. Pierwszy powstał jeszcze w czasie II wojny światowej, kolejne w latach 70. XX wieku. Pogoria IV, największa z nich, została uruchomiona dopiero w 2005 roku.
Na Pogorii I trenował Waldemar Marszałek – wielokrotny mistrz świata w sportach motorowodnych. Zbiornik od lat 50. przyciąga kluby żeglarskie i kajakarskie.
Co można tu robić – plaże, żagle i wędki
Pogoria III to główny punkt dla tych, którzy szukają miejsca do kąpieli i plażowania. Strzeżone kąpielisko działa w sezonie letnim, a jakość wody jest na tyle dobra, że Sanepid regularnie potwierdza jej przydatność do kąpieli. Maksymalna głębokość to około 16-17 metrów, ale przy brzegach są też płycizny, gdzie można bezpiecznie brodzić. Woda jest czysta – filtrują ją małże, których jest tu sporo.
Dla żeglarzy i miłośników sportów wodnych działają przystanie, gdzie można wypożyczyć sprzęt. Na wodzie zobaczyć można małe jachty, deski windsurfingowe, kajaki, a także motorówki. Odbywają się tu regaty i zawody. Działa też klub nurkowy – przejrzysta woda i spora głębokość tworzą dobre warunki do nurkowania. Zimą pojawiają się bojery, a odważniejsi próbują sił w morsowaniu.
Wędkarze znajdą tu sporo narybku – ryby są tak oswojone, że niemal ocierają się o nogi brodzących. W zbiorniku żyją płocie, leszcze, karpie i szczupaki. Nie trzeba specjalnych pozwoleń poza standardową kartą wędkarską.
Wokół zbiorników – ścieżki i zieleń
Dookoła Pogorii III biegnie ścieżka rowerowa, która łączy się z trasami prowadzącymi do pozostałych zbiorników. W weekendy bywa tu tłoczno – rowerzyści dzielą przestrzeń ze spacerowiczami, wózkami dziecięcymi i rolkarami. Warto wybrać się na spacer wczesnym rankiem albo wieczorem, gdy ruch jest mniejszy.
Przy Pogorii I wyznaczono trasy spacerowe, które prowadzą przez użytek ekologiczny „Młaki nad Pogorią I”. To fragment terenu, gdzie przyroda wzięła górę nad poprzemysłowym krajobrazem. W środkowej części jednego ze zbiorników znajduje się wyspa z rezerwatem wodnego ptactwa – gniazdują tu mewy, krzyżówki i inne gatunki związane z wodą.
Pojezierze Dąbrowskie powstało przypadkowo – wyrobiska popiaskowe nikt nie rekultywował, więc natura zrobiła to sama, tworząc system czystych jezior w poprzemysłowym krajobrazie.
Infrastruktura i udogodnienia
Przy Pogorii III, od strony ulicy Zakładowej w Dąbrowie Górniczej, znajduje się darmowy parking. To najłatwiejszy dojazd do głównej plaży i przystani. Drugi parking jest przy plaży od strony północnej, ale dojazd tam wiedzie przez osiedlowe uliczki i w sezonie może być problematyczny.
Wokół zbiorników działają restauracje, bary i puby. Przy Pogorii I jest więcej miejsc noclegowych – hotele i pensjonaty, które pamiętają jeszcze czasy PRL, gdy ludzie przyjeżdżali tu na wczasy. Obecnie większość obiektów jest zmodernizowana. Przy Pogorii III baza noclegowa jest słabsza, ale wystarczająca na weekend.
Na plażach są toalety, przebieralnie i prysznice. W sezonie dyżurują ratownicy. Można kupić coś do jedzenia i picia – od lodów po pełne posiłki.
Dla kogo to miejsce
Pogoria to przede wszystkim odpoczynek dla rodzin z dziećmi. Płytkie fragmenty przy brzegach, piaszczyste plaże, place zabaw w okolicy – wszystko to sprawia, że rodzice czują się tu bezpiecznie. W weekendy widać mnóstwo wózków dziecięcych i bawiących się nad wodą maluchów.
Sportowcy znajdą tu warunki do żeglarstwa, windsurfingu, nurkowania czy wędkarstwa. Kluby sportowe działają aktywnie i organizują szkolenia dla początkujących. Dla rowerzystów przygotowano kilkanaście kilometrów tras wokół wszystkich czterech zbiorników.
Osoby szukające spokoju mogą wybrać się na spacer wczesnym rankiem lub późnym popołudniem, gdy tłumy plażowiczów już się rozeszły. Trasy spacerowe wokół Pogorii IV są mniej uczęszczane niż te przy „trójce”.
Praktyczne informacje – jak dojechać i ile to kosztuje
Dojazd samochodem z centrum Sosnowca lub Dąbrowy Górniczej to około 10-15 minut. Do Pogorii III najłatwiej dojechać ulicą Zakładową w Dąbrowie Górniczej. Do Pogorii IV prowadzi droga od strony Sosnowca – trzeba kierować się w stronę dzielnicy Zagórze.
Komunikacją miejską można dojechać autobusami linii miejskich Sosnowca i Dąbrowy Górniczej. Najbliższe przystanki znajdują się w odległości 5-10 minut spaceru od plaż. Warto sprawdzić aktualne rozkłady jazdy, bo połączenia w weekendy mogą być rzadsze.
Wstęp na plaże i tereny wokół zbiorników jest bezpłatny. Płaci się tylko za parking (zazwyczaj 10-15 zł za cały dzień) oraz za wypożyczenie sprzętu wodnego. Ceny wynajmu kajaka czy deski windsurfingowej zaczynają się od około 30-40 zł za godzinę. Leżaki i parasole można wypożyczyć za kilkanaście złotych.
Kąpielisko jest czynne od czerwca do września, w godzinach 10:00-18:00, gdy dyżurują ratownicy. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, żeby spacerować wokół zbiorników przez cały rok – zimą krajobraz zamarzniętych jezior ma swój urok.
Na zwiedzanie okolicy warto przeznaczyć pół dnia, jeśli chodzi tylko o plażowanie, albo cały dzień, gdy planuje się rower i objazd wszystkich czterech zbiorników. Trasa rowerowa wokół Pogorii III to około 6 kilometrów, a pełna pętla przez wszystkie zbiorniki to ponad 20 kilometrów.
W upalne weekendy Pogoria przyciąga tysiące osób. Najspokojniej jest w dni powszednie lub wcześnie rano, gdy można spokojnie znaleźć miejsce na plaży.
Warto pamiętać, że na Pogorii IV dozwolone są motorówki i skutery wodne, co może przeszkadzać tym, którzy szukają ciszy. Na Pogorii III obowiązuje strefa ciszy, więc jest tu spokojniej. Dla rodzin z małymi dziećmi lepszym wyborem będzie właśnie „trójka” lub Pogoria I.